Poradniki · 12 życiowych zasad
Jak radzić sobie z cierpieniem: zasada 12 Jordana Petersona po ludzku
Są okresy, w których nie da się nic naprawić. Diagnoza, szpital, telefon, po którym wszystko jest inaczej. Poradniki o celach i nawykach nagle brzmią jak żart. Jordan Peterson kończy „12 życiowych zasad” najłagodniejszą zasadą w całej książce, „Pogłaszcz kota napotkanego na ulicy”. Za tym lekkim tytułem stoi jego najtrudniejszy rozdział: o latach choroby córki i o tym, jak przetrwać czas, w którym życie po prostu boli.
Napisz list do siebie na tej stronie Wróci do Ciebie mailem za kilka miesięcy. Za darmo.
Dlaczego akurat kot?
Peterson zaczyna od żartu. Ma psa i długo o nim opowiada, żeby, jak pisze, nie zrazić do siebie miłośników psów samym słowem „kot” w tytule. Powołuje się przy tym na znane badania psychologa Henriego Tajfela: ludzie przydzieleni do grupy nawet rzutem monety od razu zaczynają faworyzować „swoich”. Psiarze, spokojnie. Głaskanie psów też się liczy.
Kot pojawia się dopiero na końcu i to on niesie sens rozdziału. Psy, pisze Peterson, udomowiliśmy sami. Koty zdecydowały o tym trochę same i są przyjazne na własnych warunkach. Czasem ucieknie, czasem Cię zignoruje, a czasem podejdzie i wtuli łeb w Twoją dłoń. Nie da się tego zaplanować ani wymusić. Można tylko zauważyć, kiedy się zdarzy.
Lata choroby
Rozdział jest bardzo osobisty. Córka Petersona, Mikhaila, jako kilkulatka zaczęła być osowiała, skarżyła się na ból stóp i chodziła po schodach stopień po stopniu jak małe dziecko albo starsza osoba. Rodzice myśleli, że to stres po przeprowadzce. Okazało się, że to ciężka postać młodzieńczego zapalenia stawów. Kilka lat później zapytała ojca, czy przy zabawie w „kosi kosi łapci” też miało ją tak boleć. Peterson przyznaje, że po takim pytaniu długo nie można się pozbierać.
Potem były lata leczenia: zastrzyki, nowy lek, który przyniósł kilka lat spokoju, nawroty, wymiana stawu biodrowego u nastolatki, operacja kostki i miesiące silnego bólu. Kilka scen zostaje w pamięci. Ośmioletnia Mikhaila, której ojciec płaci, żeby sama zrobiła sobie zastrzyk: najpierw 50 dolarów i pół godziny namysłu z igłą przy udzie, potem coraz mniej pieniędzy i coraz mniej czasu. Ośrodek rehabilitacyjny, w którym nie mogła spać, a fizjoterapeuta był na urlopie, więc rodzice zabrali ją do domu po trzech dniach. I to, że nienawidziła silnych leków przeciwbólowych, bo po nich, jak mówiła, życie robiło się szare.
Peterson nie ukrywa, że cała rodzina była na granicy wytrzymałości. Właśnie dlatego jego rady z tego rozdziału nie brzmią jak teoria.
Kochamy ludzi razem z ich kruchością
Najgłębsza myśl rozdziału zaczyna się od eksperymentu, który Peterson robił w głowie, gdy jego syn miał trzy lata. Mały Julian był uroczy i bardzo łatwy do zranienia. Peterson zastanawiał się, co by zrobił, gdyby mógł go ochronić: zrobić go wysokim na sześć metrów, z tytanu, z wymiennymi częściami. I szybko zrozumiał, że wtedy to nie byłby już Julian, tylko robot. To, co kochamy w bliskich, jest nierozerwalnie związane z tym, że są kruchi. Nie kochamy ich mimo ograniczeń. Kochamy ich także przez nie.
Peterson dokłada do tego dwa obrazy. Pierwszy to stara żydowska zagadka: czego brakuje istocie, która wie wszystko, jest wszędzie i może wszystko? Ograniczeń. Bez nich nie ma żadnej historii. Drugi jest z komiksów: Superman dostawał coraz więcej mocy, aż czytelnicy przestali się nim interesować, bo bohater, który może wszystko, przestaje być bohaterem. Wydawcy musieli mu część mocy odebrać.
Peterson uczciwie zastrzega, że ta myśl nie rozwiązuje problemu. Jego pacjentka nadal patrzyła, jak rak niszczy jej męża, a on nadal patrzył na cierpienie córki. Ale łatwiej znieść ból kogoś bliskiego, kiedy rozumiesz, że jego kruchość i to, za co go kochasz, to jedna i ta sama rzecz.
Kiedy myślenie nie pomaga
Przy wielkim cierpieniu pojawia się pytanie: dlaczego my? Peterson pisze, że rozumem nie da się na nie dobrze odpowiedzieć. Myślenie w takich chwilach kręci się w kółko i prowadzi w pustkę. Pomaga co innego: uwaga. Nie rozważania, tylko zauważanie tego, co jest tu i teraz, także tego, co dobre.
Peterson opisuje też niebezpieczną stronę cierpienia: myśl, że lepiej byłoby w ogóle nie żyć. Pisze, że jest zrozumiała, ale prowadzi tylko do jeszcze większego cierpienia.
Jeśli masz takie myśli, nie zostawaj z nimi sam. Zadzwoń pod 116 123 (telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym) albo 800 70 2222 (Centrum Wsparcia, całą dobę, bezpłatnie). Jeśli Twoje życie jest w niebezpieczeństwie, dzwoń pod 112.
Jak radzić sobie z cierpieniem: rady z rozdziału
Peterson pisze, że codzienność nie robi przerwy tylko dlatego, że spotkała Cię katastrofa. Rachunki, praca i obiad nadal czekają. Oto, czego nauczyła się jego rodzina, plus dwie rzeczy, które wyczytaliśmy z ich historii:
- Wyznacz porę na martwienie się. Jedną stałą porę dnia na myślenie i rozmowy o chorobie albo innym kryzysie. Poza nią odkładasz te myśli: „pomyślę o tym o 17”. Peterson zauważa, że lękowej części mózgu wystarcza, że plan w ogóle istnieje, szczegóły są dla niej mniej ważne. I jedno zastrzeżenie: nie wieczorem, bo nie zaśniesz, a bez snu wszystko jest gorsze.
- Skróć plan. Kiedy wszystko jest dobrze, możesz planować na rok albo pięć lat. Kiedy, jak pisze Peterson, jedną nogą tkwisz w paszczy krokodyla, planowanie na lata traci sens. Zmień skalę: planuj na tydzień albo na dzień. To nie rezygnacja z przyszłości, tylko oszczędzanie sił, bo kryzys to zwykle nie jedna bitwa, tylko długa wojna.
- Łap małe dobre chwile. Kot, który przyjdzie się pogłaskać. Dziewczynka w stroju baletnicy tańcząca na chodniku. Wyjątkowo dobra kawa. Dwadzieścia minut czegoś śmiesznego, choćby ulubiony serial. Peterson nie twierdzi, że to usuwa ból. Pisze, że takie chwile pozwalają uwierzyć, że w życiu jest coś więcej niż cierpienie.
- Nie zabieraj wolności, jeśli nie musisz. To wyczytaliśmy z historii Mikhaili. Gdy nie mogła już jeździć metrem, rodzice kupili jej skuter, choć się bali. Uznali, że odebranie jej swobody poruszania się byłoby gorsze niż ryzyko. A kiedy po pierwszym dniu kursu na motocykl nie chciała wstać z łóżka, umówili się, że pojedzie chociaż na miejsce i najwyżej posiedzi w aucie. Po drodze wróciła jej odwaga.
- Szukaj kogoś, kto słucha. Gdy jeden lekarz zbywał ból córki, Petersonowie poszli do innego, który ich wysłuchał. Masz prawo do drugiej opinii.
Na podstawie rozdziału 12 „12 życiowych zasad”. Przykłady są nasze.
Jak to wygląda w zwykłym życiu: nasze przykłady
Te trzy sytuacje wymyśliliśmy. Każda pokazuje inną stronę tej samej zasady.
- Krzysztof i plan na pięć lat. Tata Krzysztofa dostał diagnozę Alzheimera. Krzysztof od tygodnia nie śpi, bo w głowie układa wszystko naraz: dom opieki, sprzedaż mieszkania, kto będzie płacił za pięć lat. Rada Petersona brzmi tu prawie jak ulga: na razie wystarczy plan na ten tydzień. Kto jedzie do taty we wtorek, kto w sobotę i do którego lekarza trzeba się zapisać.
- Zuzia nie wie, co powiedzieć. Jej przyjaciółka zachorowała na raka. Zuzia nie dzwoni, bo boi się, że powie coś głupiego. Mądre słowa nie są potrzebne. Wystarczy: „Jestem. Mogę wpaść w czwartek z obiadem?”, a potem słuchać, zamiast pocieszać na siłę.
- Henryk po zawale. Nie może już biegać i przez pół roku był na to wściekły. Pewnego dnia idzie z wnukiem na krótki spacer nad rzekę, bo tylko na tyle mu pozwolono. Wnuk pokazuje mu czaplę. Od tej pory spacer z wnukiem jest stałym punktem tygodnia. To nie zastępuje biegania. Ale jest jego kotem.
Przykład: Beata i automat z kawą
Przykład napisaliśmy na potrzeby tej strony. Mama Beaty od trzech tygodni leży w szpitalu po udarze. Beata przychodzi codziennie po pracy, a wieczorami do drugiej w nocy czyta w internecie o rokowaniach i wymienia się wiadomościami z bratem. Rano jest wykończona i coraz częściej płacze w samochodzie.
Po rozmowie z przyjaciółką próbuje rad z tego rozdziału. Pora na martwienie się: od 17 do 17:30, zaraz po wizycie, telefon do brata i rozmowa o tym, co powiedział lekarz. Potem już nie szuka niczego w internecie. Plan: tylko na ten tydzień, czyli kto przynosi mamie rzeczy, kiedy rozmowa z rehabilitantem, co trzeba załatwić w urzędzie. I jedna rzecz, której nie planowała: kawa z automatu na korytarzu, przy której pielęgniarka z nocnej zmiany opowiada jej, jak mama rano próbowała sama sięgnąć po kubek.
Mama nadal jest w szpitalu i nikt nie wie, ile sprawności odzyska. Ale Beata śpi po sześć godzin, a nie po trzy, i ma siłę przychodzić następnego dnia.
Nasz komentarz: najłagodniejsza zasada na sam koniec
Uderza nas, że książka, która przez jedenaście rozdziałów każe brać odpowiedzialność, wyprostować się i posprzątać swój pokój, kończy się zasadą o głaskaniu kota. Dla nas to jej najmądrzejszy element. Są okresy, w których nic nie da się naprawić, a jedyne, co zostaje, to zauważyć coś dobrego. Peterson nie udaje, że to mało.
Dodalibyśmy jedno: pora na martwienie się działa jeszcze lepiej na papierze. Zamiast tylko myśleć o zmartwieniach o 17, zapisz je. Kartka przechowa je do jutra i nie musisz ich nosić w głowie przez cały wieczór. Badacze opisują podobny efekt przy pisaniu ekspresywnym.
I drugie: w trudnym czasie list do siebie nie powinien być planem na pięć lat. Lepiej, żeby był listem do osoby, która przeczyta go za trzy miesiące. Napisz, co dziś pomaga, nawet jeśli to drobiazgi. Pamięć w kryzysie zapisuje głównie złe rzeczy, a dobre chwile szybko się zacierają. Najbardziej podoba nam się w tym rozdziale to, że Peterson kończy historię córki uczciwie, bez obietnicy, że już zawsze będzie dobrze: „Sprawy mają się dobrze. Póki co”. My też niczego takiego nie obiecujemy. Możemy za to pomóc Ci zapamiętać, co pomagało.
Gdzie Peterson przesadza?
Dużo teologii. Spora część rozdziału to Dostojewski, „Faust” Goethego i Kazanie na górze. Peterson pisze, że żeby znieść cierpienie, trzeba dostrzegać dobro istnienia. Dla jednych to pociecha, dla innych w najgorszym momencie brzmi jak kolejne wymaganie.
Od rozpaczy do masakry. Peterson pisze, że ludzie, którzy zaczynają nienawidzić życia, są o krok od przemocy wobec innych, i przywołuje Stalina. To skrót, z którym się nie zgadzamy. Ktoś w rozpaczy zwykle nikomu nie zagraża, najwyżej sobie, i potrzebuje pomocy, a nie podejrzeń. Taki obraz może dorzucić wstydu komuś, kto i tak cierpi.
Historia z dobrym zakończeniem. Historia córki kończy się dobrze: po latach trafiła na fizjoterapeutę, który przywrócił jej sprawność, wyszła za mąż, urodziła dziecko. Wiele historii tak się nie kończy. Małe dobre chwile pomagają cierpienie znieść, ale go nie usuwają. Peterson sam to przyznaje.
Leki to ich historia, nie porada. Peterson dokładnie opisuje leki przeciwbólowe i decyzje, które jego rodzina podejmowała z lekarzami. To zapis ich doświadczenia, a nie wskazówka. O leczeniu decyduj zawsze razem z lekarzem.
Co Ci dziś najbardziej odbiera spokój?
W trudnym czasie łatwo przestać zauważać, co Cię drenuje, a co jeszcze trzyma w pionie.
List prowadzony Spokój sprawdza sześć obszarów: odpoczynek, myśli, ciało, wpływ, granice i ludzi. Pierwsze pytania i dwa pierwsze wyniki są za darmo. Pełny raport kosztuje 19,90 zł, a płacisz dopiero wtedy, gdy zechcesz.
Ćwiczenie: list na trudny czas
Napisz list do siebie z czterema punktami:
- Moja pora na martwienie się. O której, gdzie i ile minut. Nie wieczorem.
- Mój plan, tylko na ten tydzień. Trzy rzeczy, które muszą się wydarzyć, i kto może w nich pomóc.
- Moje koty. Trzy małe rzeczy, które ostatnio choć na chwilę pomogły.
- Jedno zdanie do siebie za trzy miesiące. Takie, jakie powiedziałbyś przyjacielowi w tej samej sytuacji.
List zaszyfrujemy i wyślemy Ci mailem za 3 miesiące. Może wtedy będzie łatwiej. A jeśli nie, przypomni Ci, co pomagało.
Na marginesie
Ostatnia zasada nie każe Ci niczego naprawiać. Każe tylko nie przegapić kota, który akurat przechodzi przez ulicę. W dniach, w których nic więcej się nie da, to wcale nie jest mało.
Zobacz też
- 12 życiowych zasad Petersona: lista i streszczenie po ludzku
- Jak być dla siebie dobrym: zasada 2 Petersona
- Pisanie ekspresywne: instrukcja i przykłady
- Kryzys egzystencjalny
Aktualizacja: 16 listopada 2026.