Poradniki · Sens życia · Książki

Człowiek w poszukiwaniu sensu: o czym jest książka Frankla

Psychiatra przyjeżdża do Auschwitz z rękopisem swojej pierwszej książki ukrytym w płaszczu. Zaraz po przyjeździe rękopis mu zabierają, a razem z nim całe dotychczasowe życie. W 1945 roku, po trzech latach w obozach, Viktor Frankl siada i w dziewięć dni pisze „Człowieka w poszukiwaniu sensu”. Nie ma w niej odpowiedzi na pytanie, jaki jest sens życia. Jest coś lepszego: dowód, że sens da się znaleźć nawet tam, gdzie człowiekowi odebrano prawie wszystko.

Napisz list do siebie na tej stronie Wróci do Ciebie mailem za kilka miesięcy. Za darmo.

O czym jest „Człowiek w poszukiwaniu sensu”?

O tym, że człowieka najmocniej napędza nie przyjemność ani władza, tylko potrzeba, żeby jego życie coś znaczyło. Kto wie, po co żyje, zniesie bardzo wiele. Kto nie wie, czasem nie zniesie nawet zwykłej niedzieli (o tym niżej).

Książka ma dwie części. Pierwsza to wspomnienia z obozów, w tym z Auschwitz i Dachau. Druga to krótki wykład logoterapii, czyli szkoły terapii, którą Frankl stworzył. Mówią to samo, tylko pierwsza pokazuje, a druga tłumaczy.

Kim był Viktor Frankl?

Viktor E. Frankl (1905-1997) był wiedeńskim neurologiem i psychiatrą. Swoje podejście do terapii rozwijał jeszcze przed wojną. W obozach stracił rodziców, brata i żonę. Potem przez 25 lat kierował wiedeńską Polikliniką Neurologiczną, a jego logoterapię nazywa się trzecią wiedeńską szkołą psychoterapii, po Freudzie i Adlerze. Książkę chciał wydać anonimowo. Przyjaciele namówili go, żeby nazwisko trafiło chociaż na stronę tytułową. I dobrze, bo inaczej nie byłoby czego wpisywać w Google.

Część pierwsza: obóz oczami psychiatry

Nie spodziewaj się opowieści o bohaterach. Frankl pisze o zwykłych więźniach i patrzy na nich jak lekarz: co obóz robi z głową. Widzi trzy etapy:

  1. Szok. Tracisz wszystko, a mimo to długo wierzysz, że w ostatniej chwili ktoś Cię ułaskawi.
  2. Apatia. Uczucia gasną. To nie słabość, tylko pancerz, bez którego nie dałoby się przetrwać dnia.
  3. Wolność. Najpierw wydaje się nierealna, jak sen. Potem przychodzi gorycz i rozczarowanie, bo świat po drugiej stronie drutów wcale nie czekał z otwartymi ramionami.

Najważniejsze jest jednak to, co Frankl zauważa po drodze. Dłużej trzymali się ci, na których coś albo ktoś czekał. Jednego więźnia trzymało dziecko za granicą, innego niedokończona seria książek, której nikt za niego nie napisze. Sam Frankl w myślach rozmawiał z żoną, choć nie wiedział, czy żyje, a chory na tyfus odtwarzał na skrawkach papieru zabrany rękopis.

I jeszcze dwie rzeczy, które zostają w głowie na długo. Po pierwsze, nawet w obozie człowiekowi zostaje ostatnia wolność: wybór, jak się zachowa wobec tego, co go spotyka. Po drugie, ludzie nie dzielą się na dobrych więźniów i złych strażników. Przyzwoitych i podłych Frankl spotykał po obu stronach.

Frankl lubi przy tym powtarzać myśl Nietzschego: „Kto ma po co żyć, zniesie prawie każde jak”.

Część druga: logoterapia bez wykładu

Druga część jest krótka i gęsta. Najważniejsze myśli, własnymi słowami:

  • Wola sensu. Najgłębiej chcemy, żeby nasze życie coś znaczyło. Kiedy to nie wychodzi, zagłuszamy brak pieniędzmi, władzą albo przyjemnością. Brzmi znajomo?
  • Pustka i nerwica niedzielna. Głównym objawem wewnętrznej pustki jest nuda. Frankl opisuje smutek, który przychodzi w niedzielę, kiedy kończy się zabiegany tydzień i nagle nie ma czym zająć głowy. Opisał to długo przed smartfonami. Dziś po prostu łatwiej to zagłuszyć.
  • Nie ma jednego sensu życia. Pytać o sens życia w ogóle to jak pytać mistrza szachowego o najlepszy ruch w ogóle. Najlepszy ruch zależy od tego, co dziś stoi na planszy.
  • To życie pyta Ciebie. Zamiast „jaki jest sens mojego życia?” Frankl odwraca pytanie: czego ode mnie chce ta sytuacja, ten dzień, ten człowiek? Odpowiada się nie gadaniem, tylko tym, co robisz.
  • Szczęścia nie da się gonić. Szczęście i sukces przychodzą przy okazji, kiedy oddajesz się czemuś albo komuś większemu niż Ty. Celuj prosto w nie, a spudłujesz.
  • Żyj tak, jakbyś żył po raz drugi. I jakbyś za pierwszym razem popełnił ten sam błąd, który właśnie zamierzasz popełnić. Lepszego hamulca przed głupią decyzją trudno szukać.

Trzy drogi do sensu według Frankla

Według Frankla sens można znaleźć na trzy sposoby:

DziałanieTo, co robisz i tworzysz: praca, dzieło, pomoc komuś.
PrzeżycieDrugi człowiek i miłość, ale też piękno, przyroda, muzyka.
PostawaTo, jak znosisz to, czego nie da się zmienić ani uniknąć.

Trzecią drogę łatwo przekręcić na „cierp, a będzie Ci dane”. Frankl mówi coś odwrotnego. Cierpienie nie jest potrzebne do sensu. Jeśli da się go uniknąć, trzeba usunąć przyczynę, a znoszenie niepotrzebnego bólu to według niego masochizm, nie bohaterstwo. Postawa liczy się tylko wobec tego, czego zmienić się nie da: choroby, straty, przeszłości.

Najsłynniejszy „cytat Frankla”, którego nie ma w tej książce

„Między bodźcem a reakcją jest przestrzeń. W tej przestrzeni leży nasza wolność wyboru”. Na pewno to znasz, pewnie z podpisem Frankla, może na tle zachodu słońca. W „Człowieku w poszukiwaniu sensu” takiego zdania nie ma. Myśl jest podobna do tej o ostatniej wolności człowieka, ale samo zdanie krąży bez źródła. Chcesz zacytować Frankla? Weź jego prawdziwą myśl o wyborze postawy. Brzmi mniej jak z kubka, za to jest jego.

Posłowie: tragiczny optymizm

W późniejszych wydaniach jest dopisany rozdział o tragicznym optymizmie. To mówienie życiu „tak” mimo trzech rzeczy, których nikt nie ominie: bólu, winy i śmierci. Ból można zamienić w osiągnięcie, winę w okazję do zmiany na lepsze, a przemijanie w powód, żeby działać, póki jest czas.

Pasuje do tego obraz z rozdziału o przemijaniu. Pesymista patrzy ze smutkiem, jak kalendarz na ścianie robi się coraz cieńszy. Ktoś inny zrywa kartkę, zapisuje na odwrocie, co się wydarzyło, i odkłada ją do teczki z poprzednimi. Dni nie znikają. Zbierają się.

Czy warto przeczytać „Człowieka w poszukiwaniu sensu”?

Tak, ale nie w tramwaju między jednym powiadomieniem a drugim. Pierwsza część to dokument, który boli, i warto dać jej spokojny wieczór. Druga to kilkadziesiąt stron, które najlepiej czytać z ołówkiem. Najwięcej da Ci wtedy, gdy coś się w życiu sypie albo gdy niby wszystko jest, a jednak czegoś brakuje.

Na co uważać przy lekturze?

To książka o sensie, nie poradnik leczenia. Frankl sam odróżnia pytanie o sens od choroby. Jeśli przygnębienie trwa tygodniami i odbiera sen, apetyt albo chęć do życia, idź z tym do lekarza albo psychologa, a nie tylko do księgarni. I nie czytaj trzeciej drogi jako rozkazu „zaciśnij zęby”. Chodzi o to, czego zmienić się nie da, a nie o znoszenie wszystkiego.

Trzy pytania Frankla do Twojego listu

Czytanie o sensie jest miłe. Sprawdzenie go na sobie jest ciekawsze. Odpowiedz w liście do siebie na trzy pytania, po jednym na każdą drogę:

  1. Działanie: co czeka na mnie w najbliższych miesiącach, czego nikt za mnie nie zrobi?
  2. Przeżycie: kto albo co sprawia, że czuję, że warto? Kiedy ostatnio naprawdę na to patrzyłem lub patrzyłam, a nie tylko obok?
  3. Postawa: na co nie mam wpływu i jak chcę wobec tego stanąć?

Na koniec dopisz jedno zdanie, jak na odwrocie kartki z kalendarza. List zaszyfrujemy i wyślemy Ci mailem za 3 miesiące. Zobaczysz, co z tych odpowiedzi zostało, a co było tylko ładnie napisane.

O czym chcesz napisać?

Jak chcesz pisać?

List swobodny

za darmo

  • Piszesz bez prowadzenia, po swojemu
  • 3 pytania na start, kolejne jednym kliknięciem
  • List wraca za 3, 6 albo 12 miesięcy
Polecamy na start

List prowadzony: Sens życia

ok. 5 minut · raport 19,90 zł

  • Pytania prowadzą Cię krok po kroku
  • Sześć wyników i Twój najsłabszy punkt
  • Porady i darmowa powtórka za 3 miesiące
Poprowadź mnie
Polecamy na start

List prowadzony: Praca

ok. 4 minuty · raport 19,90 zł

  • Pytania prowadzą Cię krok po kroku
  • Sześć wyników i Twój najsłabszy punkt
  • Porady i darmowa powtórka za 3 miesiące
Poprowadź mnie
Polecamy na start

List prowadzony: Cele

ok. 4 minuty · raport 19,90 zł

  • Pytania prowadzą Cię krok po kroku
  • Sześć wyników i Twój najsłabszy punkt
  • Porady i darmowa powtórka za 3 miesiące
Poprowadź mnie
Polecamy na start

List prowadzony: Związek

ok. 5 minut · raport 19,90 zł

  • Pytania prowadzą Cię krok po kroku
  • Sześć wyników i Twój najsłabszy punkt
  • Porady i darmowa powtórka za 3 miesiące
Poprowadź mnie
Polecamy na start

List prowadzony: Spokój

ok. 4 minuty · raport 19,90 zł

  • Pytania prowadzą Cię krok po kroku
  • Sześć wyników i Twój najsłabszy punkt
  • Porady i darmowa powtórka za 3 miesiące
Poprowadź mnie
Polecamy na start

List prowadzony: Wewnętrzne dziecko

ok. 4 minuty · raport 19,90 zł

  • Pytania prowadzą Cię krok po kroku
  • Sześć wyników i Twój najsłabszy punkt
  • Porady i darmowa powtórka za 3 miesiące
Poprowadź mnie

Pierwsze pytania i dwa pierwsze wyniki listu prowadzonego są za darmo. Płacisz dopiero za pełny raport.

Pytania na start
  1. Co teraz najbardziej zajmuje moje myśli?
  2. Czego chcę dla siebie, kiedy przeczytam ten list?
  3. Co chcę sobie przypomnieć za kilka miesięcy?
  1. Co sprawia, że moje życie ma dla mnie sens?
  2. Czego chcę więcej, a czego mniej w najbliższym roku?
  3. Co zacznę, kiedy przestanę czekać na idealny moment?
  1. Co w mojej pracy mnie cieszy, a co męczy?
  2. Gdzie chcę być zawodowo za rok?
  3. Z czego mogę zrezygnować, żeby tam dojść?
  1. Co chcę osiągnąć do dnia, w którym przeczytam ten list?
  2. Dlaczego to jest dla mnie ważne?
  3. Jaki jest pierwszy mały krok - jutro?
  1. Kto jest dla mnie teraz najważniejszy?
  2. Komu chcę coś powiedzieć, a ciągle to odkładam?
  3. Jakim człowiekiem chcę być dla bliskich?
  1. Co nie daje mi ostatnio spokoju?
  2. Czego w tej sprawie boję się najbardziej?
  3. Co mogę z tym zrobić jeszcze w tym tygodniu?
  1. Jakie zdanie o sobie najczęściej słyszę w głowie, kiedy jest trudno?
  2. Co chcę powiedzieć sobie małej albo małemu?
  3. Kiedy ostatnio zareagowałam lub zareagowałem jak dziecko?

Wszystkie 40 pytań na start

Piszę

Szkic zapisuje się na tym urządzeniu. 0 / 10 000 znaków

Kiedy list ma wrócić?

Za darmo i prywatnie. List i adres e-mail szyfrujemy w chwili zapisu i nikt ich nie czyta. Do dnia powrotu list jest zaklejony, także dla Ciebie, a potem czeka w Twojej skrzynce, dopóki go nie usuniesz. Szczegóły

Za chwilę dostaniesz maila z linkiem. List zaklejamy dopiero, gdy go klikniesz - zajrzyj też do spamu.

Na marginesie

Ta książka nie daje odpowiedzi. Daje lepsze pytanie. Zamiast „po co to wszystko?” zostaje „co mogę z tym dziś zrobić?”. Na pierwsze nie odpowie nikt. Na drugie da się odpowiedzieć do wieczora.

Zobacz też

Aktualizacja: 16 listopada 2026.